Kot ma łzawiące oczy: przyczyny i kiedy do weterynarza

Łzawiące oczy u kota, fachowo epifora, to objaw, a nie choroba sama w sobie. Za mokrą sierścią pod okiem stoi zawsze jeden z dwóch mechanizmów: łez powstaje za dużo, bo coś oko drażni, albo powstaje ich tyle co zwykle, ale nie mają którędy odpłynąć. W gabinecie widzę oba warianty niemal codziennie i gołym okiem wyglądają identycznie. Rozstrzyga dopiero badanie. Poniżej tłumaczę, co najczęściej stoi za łzawieniem u kota i po których objawach poznasz, że wizyta nie może czekać do poniedziałku.

Jak łzy odpływają z kociego oka

Film łzowy powstaje bez przerwy. Nawilża rogówkę, wypłukuje drobiny kurzu i zawiera składniki hamujące namnażanie bakterii. Nadmiar nie zostaje na powierzchni oka, tylko spływa do dwóch mikroskopijnych otworków w kąciku przy nosie, czyli punktów łzowych. Stamtąd trafia do kanalika nosowo-łzowego, a nim do jamy nosowej i gardła. U zdrowego kota cały ten obieg jest niewidoczny.

Kiedy widzisz mokrą sierść, obieg gdzieś się zaciął. Albo produkcja przekroczyła przepustowość odpływu, albo odpływ przestał działać. To rozróżnienie brzmi teoretycznie, ale w praktyce decyduje o wszystkim: pierwszy przypadek wymaga znalezienia czynnika drażniącego, drugi udrożnienia drogi łzowej. Zgadywanie w domu prowadzi zwykle donikąd.

W gabinecie sprawdzam to prostym testem. Zakraplam do oka fluoresceinę, pomarańczowy barwnik, i obserwuję, czy po kilku minutach pojawi się w nozdrzu po tej samej stronie. Jeśli tak, droga łzowa jest drożna i problem leży po stronie nadprodukcji. Jeśli barwnik nie wychodzi, podejrzewam blokadę.

Budowa czaszki: dlaczego persy łzawią stale

U kotów brachycefalicznych, czyli z krótką, spłaszczoną kufą, łzawienie bywa stanem wyjściowym. Persy i koty egzotyczne krótkowłose mają czaszkę skróconą tak, że przebieg drogi łzowej jest zdeformowany, a punkty łzowe nie leżą tam, gdzie powinny. Film łzowy nie wchodzi do kanalika, tylko przelewa się przez brzeg powieki i spływa po sierści.

Do tego dochodzi płytki oczodół i wyraźna fałda nosowa, która potrafi mechanicznie zasłaniać wlot kanalika. U tych ras częściej spotykam też entropium, czyli podwinięcie brzegu powieki do środka. Efekt jest przewlekły i nie da się go wyleczyć, bo przyczyna leży w budowie, nie w chorobie. Można go natomiast kontrolować.

Ważne rozróżnienie. U perskiego kota stałe, wodniste łzawienie bez innych objawów zwykle nie jest powodem do paniki. Ale ten sam kot może zachorować jak każdy inny. Jeśli u zwierzęcia, które zawsze łzawiło symetrycznie i wodniście, nagle jedno oko zaczyna wydzielać gęstą, żółtą treść, to nowy problem, a nie jego uroda.

Zablokowany kanalik nosowo-łzowy

Kanalik może być niedrożny z kilku powodów. Bywa zatkany czopem z wydzieliny i złuszczonego nabłonka. Bywa zwężony przez przewlekły stan zapalny nosa i zatok, co u kotów po przebytym kocim katarze zdarza się często. Zdarza się też, że punkt łzowy nie wykształcił się prawidłowo w rozwoju i pozostaje zarośnięty od urodzenia.

Charakterystyczne jest to, że oko wygląda spokojnie: białe, bez zaczerwienienia, bez bólu, a mimo to stale mokre. Kot nie mruży, nie trze łapą, nie unika światła. Zepsuty jest sam odpływ, nie oko.

Udrożnienie robi się w znieczuleniu ogólnym, przepłukując kanalik cienką kaniulą. Zabieg jest krótki, ale wymaga uśpienia, bo kot musi pozostać zupełnie nieruchomy. Jeżeli punkt łzowy jest zarośnięty, można go otworzyć chirurgicznie podczas tej samej procedury. Uprzedzam opiekunów uczciwie: przy przewlekłym zapaleniu w tle kanalik potrafi zablokować się ponownie.

Koci katar i herpeswirus

Herpeswirus kotów typu 1 to najczęstsza zakaźna przyczyna problemów z oczami u tego gatunku. Kot zaraża się zwykle jako kocię, a wirus zostaje w organizmie na stałe, w formie utajonej. Przy spadku odporności, stresie, zmianie domu czy innej chorobie potrafi się uaktywnić i znów zaatakować spojówkę oraz rogówkę.

Obraz jest wtedy typowy: łzawienie, kichanie, wyciek z nosa, przymrużone oko, czasem gorączka i apatia. Łzawienie jest tu skutkiem stanu zapalnego, a przy okazji obrzęk błony śluzowej potrafi zwęzić ujście kanalika, więc oba mechanizmy nakładają się na siebie.

Zapalenie spojówek towarzyszy tym zakażeniom niemal zawsze i ma własną diagnostykę oraz leczenie. Opisałem je osobno w tekście o tym, jak rozpoznać i leczyć zapalenie spojówek u kota, więc tutaj skupiam się na samym łzawieniu.

Jedno zastrzeżenie powtarzam w gabinecie za każdym razem: przy podejrzeniu herpeswirusa nie sięgaj po krople sterydowe. Jeśli wirus uszkodził rogówkę, steryd hamuje gojenie i potrafi pogłębić ubytek.

Alergie i czynniki drażniące

Koty reagują na drażniące otoczenie rzadziej niż psy, ale reagują. Pyłki, kurz domowy, dym papierosowy, aerozole, świeżo malowane ściany, pylący żwirek: to wszystko potrafi podrażnić spojówkę i uruchomić nadprodukcję łez. Reakcja bywa sezonowa albo związana z jednym konkretnym pomieszczeniem.

Podpowiedzią jest symetria i kontekst. Drażnienie środowiskowe działa zwykle na oba oczy naraz, łzy są wodniste i przezroczyste, a kot poza tym zachowuje się normalnie. Jeżeli zauważysz, że objaw znika po zmianie żwirku na bezpyłowy albo po odstawieniu odświeżacza powietrza, masz odpowiedź.

Uczciwie: rozpoznanie alergii u kota to proces eliminacji, a nie jeden szybki test. Zanim zaczniemy o niej rozmawiać, wykluczam rzeczy pilniejsze i częstsze. Alergia nigdy nie jest moją pierwszą hipotezą przy łzawiącym oku.

Ciało obce, uraz i przyczyny jednostronne

Kiedy łzawi tylko jedno oko i zaczęło się nagle, myślę przede wszystkim o mechanice. Źdźbło trawy, drobina żwirku, kawałek sierści albo nasionko potrafią utknąć pod powieką, także pod trzecią powieką, gdzie z zewnątrz ich nie widać. Kot broni się wtedy jedynym dostępnym sposobem: mruży oko i zalewa je łzami.

Druga częsta przyczyna jednostronna to zadrapanie rogówki, zwykle po starciu z innym kotem. Pazur zostawia ubytek, który boli i natychmiast uruchamia obfite łzawienie. Trzecia to nieprawidłowo ustawione powieki lub rzęsy, ocierające o rogówkę przy każdym mrugnięciu.

Nagłe, jednostronne łzawienie z mrużeniem traktuję jako sytuację pilną. To nie jest objaw, na który patrzy się przez weekend. Rozwinąłem ten wątek w tekście o tym, co oznacza mrużenie jednego oka u kota.

Rdzawe zacieki pod oczami

Charakterystyczne czerwonobrązowe smugi w sierści pod okiem to nie krew i nie brud. Odpowiadają za nie porfiryny, zawierające żelazo barwniki obecne między innymi we łzach. Pod wpływem światła utleniają się i ciemnieją, dlatego zaciek z czasem robi się coraz bardziej rdzawy, mimo że sam kot nie robi nic nowego.

Na jasnej sierści widać je natychmiast, na ciemnej niemal wcale. To pułapka: opiekun kremowego persa panikuje, a właściciel czarnego kota z takim samym łzawieniem nie zauważa niczego przez miesiące. Sam kolor plamy nie mówi nic o powadze sprawy.

Ważniejsze jest to, co dzieje się ze skórą pod zaciekiem. Stale wilgotna fałda to wygodne środowisko dla bakterii i drożdżaków. Jeśli skóra robi się zaczerwieniona, wilgotna, nieprzyjemnie pachnie albo kot zaczyna się w tym miejscu drapać, doszło do wtórnego zakażenia i trzeba je leczyć osobno.

Kiedy do weterynarza

Samo wodniste łzawienie u kota, który je, bawi się i normalnie funkcjonuje, można obserwować kilka dni. Reszta wymaga wizyty, a część z tego wizyty pilnej, tego samego dnia. Poniższa tabela porządkuje to, na co patrzę, oceniając stopień pilności.

Pilnie jedziemy również wtedy, gdy łzawieniu towarzyszy wytrzeszcz, wyraźna różnica w wielkości źrenic albo kot próbuje wydrapać sobie oko. Wysunięta migotka zasługuje na osobne omówienie, bo bywa mylona z chorobą oka, a często sygnalizuje coś zupełnie innego. Napisałem o tym w tekście o tym, co oznacza widoczna trzecia powieka u kota.

Zastrzeżenie, którego nie pominę: ten artykuł nie zastępuje badania. Oka nie da się ocenić przez ekran ani przez telefon. Fluoresceina, powiększenie i pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego to narzędzia gabinetowe i tylko one rozstrzygają, co dolega konkretnemu kotu.

Co możesz zrobić w domu, a czego nie

Zanim trafisz do gabinetu, zakres bezpiecznych działań jest wąski. Możesz delikatnie usunąć wydzielinę z okolicy oka wilgotnym, czystym gazikiem, osobnym dla każdego oka, ruchem od kącika przy nosie na zewnątrz. Technikę opisałem krok po kroku w poradniku o tym, jak czyścić oczy kotu. Możesz też ograniczyć kurz i odstawić pylący żwirek.

Czego nie robić. Nie zakraplaj kropli, które zostały po poprzednim kocie albo po innej chorobie, zwłaszcza sterydowych. Nie płucz oka rumiankiem ani solą fizjologiczną na próbę, bo zmyjesz obraz, który powie mi, z czym mam do czynienia. Nie odkładaj wizyty, licząc, że mrużenie samo przejdzie.

Jeśli weterynarz przepisze krople, kluczowa jest regularność, a nie siła. Kot, który dostanie preparat dwa razy zamiast czterech, leczy się dłużej i gorzej. Sposoby na sprawne podanie zebrałem w tekście o tym, jak podać kotu krople do oczu i uszu.

Praktycznie: zanim wyjdziesz z domu, zrób telefonem kilka zdjęć oka przy dobrym świetle i zanotuj, od kiedy trwa objaw oraz czy coś zmieniło się w otoczeniu kota. Ta minuta pracy oszczędza mi w gabinecie zgadywania i realnie przyspiesza rozpoznanie.