Zapalenie spojówek u kota: przyczyny, objawy i leczenie

Załzawione, przymrużone oko z zaczerwienieniem to jeden z najczęstszych powodów, dla których koty trafiają do gabinetu okulistycznego. Spojówka, czyli delikatna błona wyściełająca wnętrze powiek i pokrywająca białą część oka, reaguje stanem zapalnym na wiele bodźców, ale u kota zdecydowanie najczęściej stoją za tym infekcje. To odróżnia koty od ludzi, u których zapalenie spojówek częściej bywa alergiczne czy podrażnieniowe. U kota trzeba przede wszystkim myśleć o wirusach i bakteriach, a temat oka splata się ściśle z kocim katarem. Poniżej tłumaczę, co najczęściej wywołuje zapalenie spojówek u kota, po czym je poznać i, co najważniejsze, kiedy sprawa robi się pilna, bo nie każde chore oko można obserwować w domu.

Co to jest zapalenie spojówek

Spojówka to cienka, przezroczysta błona śluzowa. Wyściela wewnętrzną stronę powiek i przechodzi na przednią część gałki ocznej, pokrywając białkówkę. Jej zadaniem jest ochrona oka i utrzymanie go wilgotnym. Kiedy się zapala, staje się przekrwiona, obrzęknięta i produkuje więcej wydzieliny, dlatego oko robi się czerwone i wyraźnie podrażnione, a z jego kącika sączy się wydzielina.

Warto od razu zaznaczyć jedno. Zapalenie spojówek to stan zewnętrznej warstwy oka i choć jest nieprzyjemne, samo w sobie zwykle nie zagraża wzrokowi. Groźnie robi się dopiero wtedy, gdy proces obejmie rogówkę, czyli przezroczystą przednią soczewkę oka, albo gdy powstanie na niej owrzodzenie. Dlatego przez cały ten tekst przewija się rozróżnienie: samo czerwone, łzawiące oko to sprawa do szybkiej wizyty, a oko mętne, silnie bolesne czy z widocznym ubytkiem na rogówce to już pilny przypadek.

Najczęstsze przyczyny zapalenia spojówek u kota

U kota na pierwszym miejscu stawiamy przyczyny zakaźne. To one odpowiadają za większość przypadków, zwłaszcza tych nawracających i obustronnych.

Herpeswirus kotów (FHV-1)

Herpeswirus FHV-1 to jeden z głównych sprawców zapalenia spojówek u kotów i zarazem jeden z wirusów kociego kataru. Zakaża się nim ogromna część populacji, często już w wieku kociąt. Cechą tego wirusa jest to, że po pierwszym zakażeniu zostaje w organizmie na całe życie w formie uśpionej. W chwilach spadku odporności, na przykład przy stresie, innej chorobie czy po przeprowadzce, wirus się reaktywuje i objawy wracają. To wyjaśnia, dlaczego u części kotów zapalenie spojówek nawraca falami przez lata. Herpeswirus ma też większą skłonność do zajmowania rogówki, dlatego wiąże się z ryzykiem jej owrzodzenia.

Chlamydia

Drugą częstą przyczyną zakaźną jest chlamydioza, wywołana przez bakterię Chlamydia felis. Ta infekcja atakuje przede wszystkim spojówki i daje wyraźne, często uporczywe zapalenie, na początku nierzadko tylko w jednym oku, a po kilku dniach w obu. Chlamydia szczególnie często dotyka młode koty i zwierzęta żyjące w skupiskach. Podobnie jak herpeswirus, bywa elementem zespołu kociego kataru.

Pozostałe przyczyny

Rzadziej zapalenie spojówek wywołują inne bakterie, ciało obce pod powieką, uraz albo podrażnienie dymem czy kurzem. U kota alergie są znacznie rzadszą przyczyną niż u ludzi. Odrębną sytuacją jest sucha, słabo produkująca łzy powierzchnia oka, która także daje przewlekłe zapalenie, ale to już domena szczegółowego badania okulistycznego.

Związek z kocim katarem

Tego wątku nie da się pominąć, bo u kota oko i górne drogi oddechowe to często jedna historia. Herpeswirus i chlamydia należą do głównych sprawców kociego kataru, czyli zakaźnego zapalenia górnych dróg oddechowych. Dlatego zapalenie spojówek u kota bardzo często idzie w parze z katarem, kichaniem i wyciekiem z nosa.

Jeśli u Twojego kota do chorego oka dołączają kichanie, wodnisty lub ropny wyciek z nosa i gorsze samopoczucie, prawdopodobnie masz do czynienia z szerszą infekcją, a nie z izolowanym problemem oka. Ma to znaczenie praktyczne, bo leczenie i profilaktyka obejmują wtedy całość, w tym szczepienia, które ograniczają ciężkość choroby. Więcej o samej infekcji piszemy w osobnym tekście o kocim katarze. Warto go przeczytać, bo tłumaczy, dlaczego objawy potrafią wracać i jak ograniczać nawroty.

Objawy zapalenia spojówek u kota

Obraz jest zwykle dość czytelny, bo chore oko trudno przeoczyć. Warto jednak zwrócić uwagę na szczegóły, które podpowiadają, jak pilna jest sprawa.

• Wyciek z oka. Od wodnistego łzawienia po gęstą, żółtozieloną wydzielinę, która skleja powieki, zwłaszcza po śnie.
• Mrużenie oka. Kot przymyka chore oko, mruga częściej albo trzyma je uchylone, co świadczy o dyskomforcie lub bólu.
• Zaczerwienienie. Spojówka staje się przekrwiona, a białko oka wyraźnie czerwienieje.
• Obrzęk. Powieki i sama spojówka bywają obrzęknięte, czasem widać nabrzmiałą trzecią powiekę w kąciku oka.
• Pocieranie oka. Kot pociera pyszczek łapą lub o meble, co może dodatkowo drażnić i uszkadzać powierzchnię oka.

Zapalenie tylko jednego oka o nagłym początku każe myśleć raczej o urazie, ciele obcym czy miejscowej infekcji. Obustronne zapalenie, zwłaszcza z objawami kataru, bardziej pasuje do zakażenia herpeswirusem lub chlamydią.

Kiedy sprawa jest pilna: owrzodzenie rogówki

To najważniejszy fragment tego tekstu. Zwykłe zapalenie spojówek zasługuje na wizytę w ciągu dnia lub dwóch, ale pewne sygnały oznaczają, że oka nie wolno obserwować w domu ani leczyć na własną rękę. Chodzi o zajęcie rogówki i jej owrzodzenie, czyli ubytek w przezroczystej przedniej warstwie oka. Nieleczone grozi trwałym uszkodzeniem, a w skrajnych przypadkach utratą oka.

Do lecznicy jedź pilnie, jeśli oko jest bardzo bolesne i kot trzyma je mocno zaciśnięte, jeśli rogówka robi się mętna, niebieskawa lub matowa, jeśli widać na niej wgłębienie czy plamkę, albo gdy pojawia się nagły, silny obrzęk. Niepokoić powinno też szybkie pogorszenie mimo leczenia. W takich sytuacjach liczy się czas, bo owrzodzenie rogówki potrafi się pogłębiać w ciągu godzin.

Jest jeszcze jedno ostrzeżenie. Nigdy nie podawaj kotu do oka kropli pozostałych po innym zwierzęciu ani ludzkich preparatów, zwłaszcza tych z substancjami przeciwzapalnymi typu sterydy. Przy owrzodzeniu rogówki takie krople mogą drastycznie pogorszyć stan i przyspieszyć uszkodzenie oka. Leki do oczu zawsze dobiera weterynarz po obejrzeniu rogówki.

Jak weterynarz rozpoznaje przyczynę

Badanie zaczyna się od dokładnej oceny oka i powiek, sprawdzenia, czy nie ma ciała obcego czy urazu, oraz oceny wydzieliny. Kluczowym krokiem jest test barwnikiem fluoresceinowym. Lekarz zakrapla do oka nieszkodliwy barwnik, który uwidacznia ewentualne ubytki na rogówce. To właśnie ten prosty test odróżnia zwykłe zapalenie spojówek od groźnego owrzodzenia rogówki i decyduje o wyborze leczenia.

W razie potrzeby weterynarz ocenia też produkcję łez oraz może pobrać wymaz do badań w kierunku herpeswirusa czy chlamydii, zwłaszcza przy nawrotach lub gdy choruje kilka kotów. Dopiero taka diagnostyka pozwala leczyć przyczynę, a nie tylko objaw.

Leczenie zapalenia spojówek u kota

Leczenie zależy od przyczyny, dlatego tak ważne jest badanie, a nie zgadywanie. Przy zakażeniu chlamydią stosuje się odpowiednie antybiotyki w postaci maści lub kropli do oczu, a często także leczenie ogólne, bo bakteria bytuje również poza okiem. Przy infekcji herpeswirusowej leczenie bywa bardziej złożone i obejmuje wsparcie oka oraz, w razie potrzeby, leki przeciwwirusowe dobrane przez lekarza. W obu przypadkach ważne jest delikatne oczyszczanie oka z wydzieliny i ograniczanie stresu, który u kota sprzyja nawrotom.

Wszystkie leki do oczu przepisuje weterynarz, dopasowując je do przyczyny i stanu rogówki. Kuracji nie należy przerywać po pierwszej poprawie, bo objawy potrafią wtedy szybko wrócić. U kotów z przewlekłym, nawracającym zapaleniem na tle herpeswirusa leczenie bywa raczej opanowywaniem choroby niż jednorazowym wyleczeniem, a dużą rolę odgrywa ograniczanie stresu i dbanie o ogólną odporność.

Rokowanie i profilaktyka

Większość przypadków zapalenia spojówek dobrze reaguje na leczenie i ustępuje bez trwałych następstw, o ile w porę wyklucza się zajęcie rogówki. Trudniejsze bywają nawracające zapalenia herpeswirusowe, w których cel to raczej rzadsze i łagodniejsze nawroty niż całkowite pozbycie się wirusa.

W profilaktyce najwięcej daje ograniczanie chorób zakaźnych. Szczepienia zmniejszają ciężkość i częstość infekcji herpeswirusem oraz chronią przed innymi składnikami kociego kataru, dlatego warto trzymać się kalendarza. Pomaga też ograniczanie stresu, dbanie o dobrą dietę i unikanie kontaktu z chorymi kotami. Nowe zwierzę warto na początku odizolować, zanim zetknie się z domownikami. O planie szczepień piszemy w osobnym poradniku o szczepieniach kota.

W codziennej opiece pomaga też prosta higiena. Sklejoną wydzielinę delikatnie usuwaj z kącików oka gazikiem zwilżonym letnią wodą, zawsze od strony nosa na zewnątrz i osobnym gazikiem dla każdego oka, żeby nie przenosić zakażenia. Nie trzyj oka na siłę i nie używaj waty, która zostawia włókna. Jeśli kot mocno pociera pyszczek łapą, zapytaj weterynarza o miękki kołnierz ochronny, bo drapanie potrafi uszkodzić powierzchnię oka i pogłębić problem. Obserwuj też, czy objawy nie przenoszą się na drugie oko i czy nie dołącza kichanie, bo to zmienia obraz choroby.

Kiedy skontaktować się z weterynarzem?

Umów wizytę w ciągu jednego, dwóch dni, gdy zauważysz u kota czerwone, załzawione oko, mrużenie albo wydzielinę sklejającą powieki. Nie zwlekaj, jeśli objawom towarzyszy kichanie i wyciek z nosa, bo to często obraz szerszej infekcji, którą warto leczyć całościowo.

Jedź do lecznicy pilnie, jeśli oko jest bardzo bolesne i mocno zaciśnięte, rogówka robi się mętna, niebieskawa lub widać na niej ubytek, albo gdy stan szybko się pogarsza. To możliwe objawy owrzodzenia rogówki, które grozi utratą wzroku i wymaga natychmiastowej pomocy. Do czasu wizyty nie podawaj kotu żadnych kropli na własną rękę, zwłaszcza ludzkich preparatów ze sterydami. Listę innych sytuacji, które nie mogą czekać, znajdziesz w tekście o objawach wymagających pilnej wizyty.

Podsumowanie

• Zapalenie spojówek u kota najczęściej ma podłoże zakaźne, a nie alergiczne jak u ludzi.
• Głównymi przyczynami są herpeswirus FHV-1 i chlamydia, silnie powiązane z kocim katarem.
• Typowe objawy to wyciek z oka, mrużenie i zaczerwienienie, często obustronne przy infekcji.
• Herpeswirus zostaje w organizmie na stałe i nawraca przy spadkach odporności.
• Oko bardzo bolesne, mętne lub z owrzodzeniem rogówki to stan pilny, grożący utratą wzroku.
• Leki do oczu zawsze dobiera weterynarz, a ludzkich kropli ze sterydami nie wolno podawać.

Chcesz zadbać o kota kompleksowo? Zajrzyj do naszego działu zdrowie, w którym tłumaczymy kolejne objawy i choroby prostym językiem.