Poród u kotki: jak przebiega i kiedy dzwonić po pomoc

Poród u kotki, fachowo nazywany akcją porodową, w zdecydowanej większości przypadków przebiega bez udziału człowieka. Kotka radzi sobie sama, a nasze zadanie sprowadza się do przygotowania miejsca, obserwacji z dystansu i rozpoznania momentu, w którym potrzebna jest pomoc lekarza. Największym błędem opiekunów bywa nadopiekuńczość, czyli dotykanie i przenoszenie kotki oraz ciągłe zaglądanie do gniazda, co przerywa poród.

Co przygotować wcześniej

Zaplecze warto mieć gotowe na dwa tygodnie przed terminem, bo poród potrafi zacząć się wcześniej.

• Gniazdo: karton albo płaski kosz z wysokimi bokami i jednym niskim wejściem, wyłożony starymi ręcznikami.
• Zapas czystych ręczników i papierowych, do wymiany zabrudzonej ściółki.
• Termometr, nici dentystyczne i nożyczki wyparzone we wrzątku, na wypadek konieczności podwiązania pępowiny.
• Wagę kuchenną z dokładnością do grama, do ważenia kociąt.
• Numer telefonu do lecznicy pracującej całą dobę, sprawdzony wcześniej, a nie szukany w nocy.
• Kuwetę, wodę i miski w tym samym pomieszczeniu co gniazdo.

Jak dobrać samo miejsce i jak przebiega ciąża, opisuję we wpisie o ciąży u kotki. Jeśli chcesz ograniczyć kotce wybór miejsca, sprawdza się wydzielenie jednego pokoju albo rozwiązanie opisane przy kojcu dla kociąt.

Zapowiedzi porodu

Na jeden do dwóch dni przed rozwiązaniem temperatura ciała kotki zwykle spada, często poniżej 37,8 stopnia. Jeśli mierzysz ją codziennie w ostatnim tygodniu, ten spadek jest najbardziej czytelnym sygnałem. Jak mierzyć bezpiecznie, opisuję przy termometrze dla kota.

Inne zapowiedzi to utrata apetytu na kilkanaście godzin przed porodem, wzmożone wylizywanie okolicy krocza i wyraźne szukanie gniazda. Część kotek staje się w tym czasie wyjątkowo wylewna i chodzi za opiekunem krok w krok.

Faza pierwsza: przygotowanie

Trwa zwykle od 6 do 12 godzin, u pierworódek bywa dłuższa. Skurcze macicy już występują, ale nie widać jeszcze parć. Kotka jest niespokojna, przestawia ściółkę, głośno mruczy, czasem miauczy, dyszy i często odwiedza kuwetę.

W tej fazie nie robisz nic poza zapewnieniem ciszy i przygaszonego światła. Trzymaj z dala inne zwierzęta i dzieci, wyłącz telewizor, ogranicz przechodzenie przez pokój. Nie zapraszaj gości, którzy chcą zobaczyć poród.

Faza druga: rodzenie kociąt

Zaczyna się widocznymi parciami. Najpierw pojawia się pęcherz płodowy, potem kocię, zwykle w ciągu kilkunastu minut od pierwszych silnych parć. Pierwsze kocię bywa najtrudniejsze i może zająć więcej czasu niż kolejne.

Kolejne kocięta przychodzą na świat najczęściej co 10 do 60 minut. Zdarzają się dłuższe przerwy, nawet dwugodzinne, jeśli kotka jest spokojna, nie prze i zajmuje się już urodzonymi maluchami. Sytuacja, w której kotka intensywnie prze i nic się nie dzieje, jest czymś zupełnie innym i wymaga telefonu do lecznicy.

Kocięta rodzą się główką albo pośladkami do przodu i oba ułożenia są prawidłowe. Kotka sama rozrywa błony płodowe, wylizuje kocię, przegryza pępowinę i zjada łożysko. Wylizywanie pobudza oddech i krążenie, więc nie przeszkadzaj jej w tym.

Faza trzecia: łożyska

Po każdym kocięciu powinno wyjść jedno łożysko, zwykle w ciągu kilkunastu minut. Licz je. Zatrzymane łożysko grozi zakażeniem macicy, dlatego liczbę łożysk i kociąt warto zapisać i podać lekarzowi przy kontroli.

Zjadanie łożysk jest naturalne. Przy dużym miocie warto zabrać część, bo nadmiar bywa przyczyną biegunki. Objawy i progi opisuję we wpisie o tym, gdy kot ma biegunkę.

Kiedy dzwonić po pomoc

To najważniejsza część tego tekstu. Nie czekaj do rana, jeśli widzisz którykolwiek z poniższych sygnałów.

• Silne parcia trwające ponad 20 do 30 minut bez urodzenia kocięcia.
• Ponad 2 godziny przerwy między kociętami, jeśli wiesz, że w macicy są jeszcze płody, albo jeśli kotka jest niespokojna i prze.
• Faza pierwsza trwająca ponad 24 godziny bez przejścia w parcia.
• Kocię widoczne w drogach rodnych i utknięte dłużej niż kilka minut.
• Cuchnąca, zielona albo obficie krwista wydzielina przed urodzeniem pierwszego kocięcia.
• Kotka apatyczna, z gorączką, drżąca albo z drgawkami. Drgawki i sztywność po porodzie mogą oznaczać niedobór wapnia, czyli stan nagły.
• Ciąża przekraczająca 70 dni bez rozpoczęcia porodu.

Przed telefonem przygotuj informacje: który to dzień ciąży, ile kociąt już się urodziło, ile było łożysk, od kiedy trwają parcia. To skraca rozmowę i przyspiesza decyzję.

Czego nie wolno robić

• Nie ciągnij kocięcia widocznego w drogach rodnych. Możesz uszkodzić kręgosłup malucha i drogi rodne kotki.
• Nie podawaj wapnia ani oksytocyny na własną rękę. Leki przyspieszające skurcze przy niedrożnych drogach rodnych grożą pęknięciem macicy.
• Nie przenoś kotki w trakcie porodu do innego pomieszczenia.
• Nie odbieraj kociąt, żeby je obejrzeć, dopóki kotka się nimi zajmuje.
• Nie kąp kotki po porodzie, o czym więcej we wpisie o tym, jak kąpać kota.

Kiedy pomoc opiekuna jest potrzebna

Zdarza się, że kotka, zwłaszcza pierworódka, nie zajmie się kocięciem. Wtedy działasz szybko: rozerwij błonę płodową przy pyszczku, wytrzyj maluszka szorstkim ręcznikiem energicznymi ruchami, żeby pobudzić oddech, i sprawdź, czy zaczyna popiskiwać.

Jeśli kotka nie przegryzła pępowiny, podwiąż ją nicią mniej więcej 2 cm od brzuszka kocięcia i przetnij po zewnętrznej stronie węzła, wyparzonymi nożyczkami. Nie ciągnij pępowiny w stronę brzucha. Potem połóż kocię przy sutkach.

Nie pobudzaj kociąt przez potrząsanie ani przez trzymanie głową w dół, bo to metody wycofane jako ryzykowne.

Pierwsze godziny po porodzie

Każde kocię powinno ssać w ciągu pierwszych dwóch godzin, bo wtedy dostaje siarę zawierającą przeciwciała. Zważ maluchy zaraz po urodzeniu i zapisz masę, a potem waż codziennie o tej samej porze. Zdrowe kocię przybiera mniej więcej 10 do 15 g dziennie.

Zapewnij kotce ciszę, wodę i jedzenie w zasięgu, bo pierwsze doby spędza w gnieździe. Utrzymuj temperaturę pomieszczenia wyraźnie wyższą niż zwykle, bo noworodki nie regulują ciepłoty ciała. Zasady bezpiecznego dogrzewania opisuję przy macie grzewczej, a punkty odniesienia dla masy we wpisie o tym, ile powinien ważyć kociak.

Kontrolna wizyta u weterynarza w ciągu doby po porodzie jest dobrą praktyką, zwłaszcza gdy liczba łożysk nie zgadzała się z liczbą kociąt.

Sygnały alarmowe u kotki w połogu

Obserwuj ją przez kolejne dwa tygodnie. Do lecznicy jedź, gdy pojawi się gorączka, cuchnąca wydzielina z dróg rodnych, twardy, gorący i bolesny gruczoł mlekowy, odmowa jedzenia dłuższa niż dobę albo brak zainteresowania kociętami.

Osobno uważaj na drżenie mięśni, sztywny chód i niepokój w pierwszych tygodniach karmienia. To możliwe objawy gwałtownego spadku poziomu wapnia, stanu bezpośrednio zagrażającego życiu, który wymaga natychmiastowej pomocy. Nie podawaj wtedy wapnia z domowej apteczki, tylko jedź.

Karmienie po porodzie

Zapotrzebowanie kotki karmiącej jest wielokrotnie wyższe niż przed ciążą i osiąga szczyt w trzecim, czwartym tygodniu laktacji. Karma dla kociąt zostaje na cały ten okres, podawana do woli. Szczegóły rozpisuję w tekście o karmieniu kotki w ciąży i karmiącej.

Jeśli kotka nie ma pokarmu albo odrzuca miot, potrzebny jest preparat mlekozastępczy i karmienie co kilka godzin, opisane przy mleku zastępczym dla kociąt oraz we wpisie o tym, jak karmić osierocone kocię.

Kiedy konieczne jest cięcie cesarskie

Większość porodów u kotek przebiega bez interwencji, ale warto znać sytuacje, w których lekarz podejmuje decyzję o zabiegu, bo wszystkie oznaczają, że opiekun powinien być już w lecznicy, a nie w domu.

• Skurcze parte trwają długo i są silne, a kocię się nie pojawia.
• Kocię jest widoczne w kanale rodnym i nie przesuwa się mimo kolejnych skurczów.
• Poród zatrzymał się, mimo że w brzuchu pozostają kolejne kocięta.
• Kotka jest wyczerpana, apatyczna albo ma wyraźnie obniżoną temperaturę.
• Pojawia się obfite krwawienie albo cuchnący wypływ.
• Badanie wykazało nieprawidłowe ułożenie płodu lub zbyt wąską miednicę, na przykład po przebytym urazie.

Ryzyko trudnego porodu jest wyższe u kotek bardzo młodych, u zwierząt z nadwagą, przy pojedynczym dużym płodzie oraz u ras o skróconej części twarzowej czaszki.

Kotka odrzuca kocięta

Zdarza się to najczęściej u pierworódek, po trudnym porodzie i przy zbyt dużym zamieszaniu wokół gniazda. Zanim uznasz to za trwałe, sprawdź kilka rzeczy.

• Czy gniazdo jest spokojne. Ruch, światło i obecność ludzi to najczęstszy powód, dla którego kotka porzuca miot albo przenosi go w kółko.
• Czy kotka nie ma bólu. Zapalenie gruczołów mlekowych albo zapalenie macicy sprawia, że karmienie jest bolesne. Twarde, gorące i bolesne gruczoły to wskazanie do pilnej wizyty.
• Czy kocię nie jest chore. Kotki potrafią odsuwać osobniki słabe. To zachowanie naturalne, choć trudne do przyjęcia.

Jeśli kocięta nie są karmione, liczy się czas, bo noworodki szybko się wychładzają i tracą poziom glukozy. Postępowanie doraźne opisuję we wpisie o tym, jak karmić osierocone kocię, a kontrolę przyrostów w tekście o tym, ile powinien ważyć kociak.

Po porodzie: rozwój kociąt i termin sterylizacji

Rozwój kociąt tydzień po tygodniu, odsadzanie i socjalizację znajdziesz w dziale kocięta. Warto już teraz ustalić z lekarzem termin sterylizacji kotki, bo ruja potrafi wrócić jeszcze w trakcie karmienia, o czym piszę we wpisie o sterylizacji kotki.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje kontaktu z lekarzem weterynarii. Przy porodzie liczy się czas, więc w razie wątpliwości lepiej zadzwonić za wcześnie niż za późno.