Kardiomiopatia przerostowa u kota (HCM): objawy i ryzyko

Kardiomiopatia przerostowa, oznaczana skrótem HCM od angielskiej nazwy choroby, to najczęstsza choroba serca u kotów. Jej istotą jest pogrubienie mięśnia sercowego, przede wszystkim ściany lewej komory, czyli głównej jamy tłoczącej krew do całego ciała. Gdy ściana serca staje się grubsza i sztywniejsza, komora gorzej się rozkurcza i słabiej napełnia krwią między uderzeniami. Serce pracuje, ale w każdym cyklu przetłacza mniej krwi, a ciśnienie w jego wnętrzu rośnie. Z czasem prowadzi to do zastoju krwi, gromadzenia płynu wokół płuc i innych powikłań. Podstępność HCM polega na tym, że przez długi czas kot wygląda na całkiem zdrowego. Choroba potrafi latami rozwijać się w ukryciu, a pierwszym sygnałem bywa dopiero nagły stan zagrażający życiu. Poniżej wyjaśniam, co dzieje się w sercu kota, jakie objawy i powikłania powinny zaniepokoić oraz dlaczego rozpoznanie opiera się na badaniu echo.

Co dzieje się w sercu kota z HCM

W zdrowym sercu mięsień lewej komory jest na tyle elastyczny, że komora swobodnie się rozkurcza i wypełnia krwią. W HCM ściana pogrubia się i usztywnia, więc rozkurcz jest utrudniony. Do komory trafia mniej krwi, a to, co nie mieści się w sercu, zaczyna zalegać wstecznie, w przedsionku i dalej w naczyniach płuc. Rosnące ciśnienie sprzyja przechodzeniu płynu do przestrzeni wokół płuc i do samych płuc.

U części kotów HCM ma podłoże dziedziczne. Predysponowane są niektóre rasy, między innymi Maine Coon i Ragdoll, u których znane są mutacje genetyczne związane z chorobą. HCM zdarza się jednak u kotów każdej rasy, także u zwykłych dachowców. Osobna sprawa to przerost mięśnia serca wtórny do innych chorób, na przykład nadczynności tarczycy albo nadciśnienia. Dlatego lekarz, badając serce, sprawdza też, czy w tle nie kryje się inna przyczyna.

Objawy kardiomiopatii u kota

Największą trudnością jest to, że wczesne HCM zwykle nie daje żadnych objawów. Kot poluje, je i śpi jak dotąd, a choroba postępuje w ukryciu. Objawy pojawiają się dopiero, gdy serce przestaje sobie radzić, i bywają wtedy gwałtowne.

• Przyspieszony lub wysiłkowy oddech w spoczynku. Zdrowy kot w spokoju oddycha spokojnie, więc szybki oddech to ważny sygnał ostrzegawczy.
• Oddychanie z otwartym pyskiem. U kota to zawsze objaw alarmowy, bo zdrowy kot nie dyszy jak pies.
• Osłabienie i spadek aktywności. Kot mniej się bawi, szybciej się męczy, chowa się i traci chęć do ruchu.
• Utrata apetytu i apatia. Nieswoiste objawy, które łatwo przeoczyć albo przypisać czemu innemu.
• Nagły paraliż tylnych łap. Groźne powikłanie zatorowe, o którym piszę osobno niżej.

Warto wiedzieć, że koty z HCM rzadko kaszlą, w odróżnieniu od psów z chorobą serca. Kaszel u kota częściej wskazuje na chorobę dróg oddechowych, co opisujemy w tekście o tym, dlaczego kot kaszle. Jeśli natomiast na pierwszy plan wysuwa się wyraźnie utrudniony oddech, sięgnij po artykuł o kocie, który ciężko oddycha, bo to właśnie duszność jest u kota sercowego objawem, którego nie wolno lekceważyć.

Groźne powikłania HCM

HCM bywa groźna nie samym pogrubieniem serca, lecz swoimi następstwami. Dwa z nich zagrażają życiu i wymagają natychmiastowej pomocy.

Zastoinowa niewydolność serca

Gdy serce nie nadąża z przetłaczaniem krwi, płyn gromadzi się w klatce piersiowej, wokół płuc albo w nich. Kot zaczyna ciężko i szybko oddychać, oddycha z otwartym pyskiem, staje się niespokojny i osłabiony. To stan bezpośredniego zagrożenia życia, w którym liczą się minuty.

Zator tętniczy tylnych łap

W powiększonym, źle pracującym sercu może powstać skrzeplina. Gdy oderwie się i powędruje z krwią, potrafi zablokować duże naczynie zaopatrujące tylne łapy. Kot nagle traci władzę w tylnych kończynach, które robią się zimne, blade i bardzo bolesne. Zwierzę głośno miauczy z bólu i nie może wstać. To jedno z najbardziej dramatycznych powikłań i wymaga pomocy natychmiast.

Jak weterynarz rozpoznaje HCM

Ponieważ HCM bywa nieme, czasem pierwszym tropem jest szmer sercowy, dodatkowy ton albo zaburzenie rytmu wychwycone przypadkiem podczas rutynowego badania. Sam szmer nie przesądza jednak o chorobie, a jego brak jej nie wyklucza. Badaniem, które daje rozpoznanie, jest echo serca, czyli ultrasonografia serca. Pozwala ono zmierzyć grubość ścian komory i ocenić, jak serce pracuje.

Lekarz uzupełnia diagnostykę o inne badania zależnie od sytuacji. Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej pokazuje płyn wokół płuc, badanie krwi z oceną hormonów tarczycy i pomiar ciśnienia pomagają wykluczyć wtórne przyczyny przerostu, a badania takie jak proBNP bywają pomocne przy podejrzeniu obciążenia serca. Nadczynność tarczycy potrafi naśladować lub nasilać obraz sercowy, dlatego warto poznać ją bliżej w osobnym tekście o nadczynności tarczycy u kota. Całą diagnostykę prowadzi weterynarz.

Leczenie i codzienna opieka

Kardiomiopatii przerostowej nie da się wyleczyć ani cofnąć pogrubienia serca. Celem leczenia jest spowolnienie choroby, opanowanie niewydolności serca i zmniejszenie ryzyka powstania skrzepliny. Dobór leków, ich rodzaj i dawkowanie zawsze ustala lekarz, zależnie od stopnia zaawansowania i tego, czy pojawiły się już powikłania. U kota bez objawów leczenie bywa inne niż u kota po epizodzie niewydolności czy zatoru.

W codziennej opiece bardzo pomocne jest liczenie oddechów kota w spoczynku lub podczas snu. Nagły wzrost częstości oddechów potrafi wyprzedzić widoczne pogorszenie i jest cennym sygnałem dla opiekuna. Lekarz podpowie, jak to robić i jaka liczba powinna niepokoić. Ważne są też regularne kontrole echo, bo pozwalają śledzić chorobę i dostrajać leczenie. Kot z HCM może przez długi czas cieszyć się dobrym życiem, jeśli choroba jest prowadzona uważnie.

HCM a badania przesiewowe i znieczulenie

Ponieważ HCM długo przebiega w ukryciu, u kotów ras predysponowanych coraz częściej mówi się o badaniach przesiewowych. Regularne echo serca u ras takich jak Maine Coon czy Ragdoll pozwala wychwycić chorobę, zanim da objawy, i świadomie prowadzić kota. U kotów hodowlanych dostępne są też badania genetyczne w kierunku znanych mutacji, choć ujemny wynik testu nie wyklucza całkiem choroby, bo jej podłoże bywa bardziej złożone.

Osobno warto pamiętać o znieczuleniu. Utajona HCM zwiększa ryzyko powikłań podczas narkozy, bo leki i płyny podawane w trakcie zabiegu obciążają serce, które ma ograniczoną rezerwę. Dlatego przed planowym zabiegiem, zwłaszcza u kota starszego, z ras predysponowanych albo z wykrytym szmerem, lekarz może zalecić wcześniejszą ocenę serca. To badanie, które warto połączyć z ogólnym przygotowaniem kota, opisanym w poradniku, jak przygotować kota do wizyty. Decyzję o zakresie diagnostyki podejmuje weterynarz.

Najczęstsze błędy opiekunów

• Zakładanie, że skoro kot dobrze wygląda, jego serce jest zdrowe. HCM potrafi latami przebiegać bez objawów.
• Lekceważenie szybkiego oddechu w spoczynku. U kota to jeden z najważniejszych sygnałów problemu z sercem.
• Mylenie nagłego paraliżu tylnych łap z urazem kręgosłupa i zwlekanie. Zator tętniczy wymaga pomocy natychmiast.
• Przerywanie leków, gdy kot poczuje się lepiej. Leczenie sercowe działa tylko podawane konsekwentnie.
• Rezygnacja z kontroli echo. Bez nich trudno śledzić postęp choroby i dostrajać leczenie.
• Pomijanie badania serca przed planowym znieczuleniem. Utajona HCM zwiększa ryzyko powikłań w narkozie.

Kiedy do weterynarza

Umów badanie, jeśli u kota zauważysz spadek kondycji, gorszą tolerancję ruchu, epizody osłabienia albo jeśli lekarz wykrył szmer serca. Warto rozważyć badanie echo także u kotów ras predysponowanych oraz przed planowym znieczuleniem, bo utajona HCM podnosi ryzyko powikłań. Wczesne wykrycie pozwala prowadzić chorobę spokojnie, zanim dojdzie do groźnych powikłań.

Jedź do lecznicy natychmiast, jeśli kot oddycha z otwartym pyskiem, wyraźnie walczy o oddech, ma przyspieszony płytki oddech albo nagle traci władzę w tylnych łapach, które są zimne, blade i bolesne. To objawy niewydolności serca i zatoru tętniczego, stanów bezpośrednio zagrażających życiu, w których liczy się każda minuta. U kota problemów z oddychaniem nigdy nie wolno przeczekiwać. Więcej takich sytuacji opisujemy w tekście o objawach wymagających pilnej wizyty.

Podsumowanie

• HCM to najczęstsza choroba serca u kotów, w której pogrubia się ściana lewej komory.
• Przez długi czas przebiega bez objawów, a ujawnia się dopiero powikłaniem.
• Groźne następstwa to niewydolność serca z dusznością oraz zator tętniczy paraliżujący tylne łapy.
• Część przypadków jest dziedziczna, predysponowane są między innymi Maine Coon i Ragdoll.
• Rozpoznanie stawia się badaniem echo serca, przy wykluczeniu wtórnych przyczyn przerostu.
• Choroby nie da się wyleczyć, ale leczenie prowadzone przez weterynarza spowalnia ją i łagodzi powikłania.

Chcesz zadbać o kota kompleksowo? Zajrzyj do naszego działu zdrowie, w którym po kolei tłumaczymy objawy i choroby prostym językiem.