Kot mruży jedno oko: co to znaczy

Kot, który mruży jedno oko, prawie zawsze odczuwa w nim ból. Blefarospazm, bo tak nazywamy odruchowe przymykanie i zaciskanie powiek, jest u kotów jednym z najbardziej wiarygodnych objawów bólu ocznego. Koty maskują ból niemal wszędzie, ale nie tutaj: powieka zamyka się odruchowo i kot nie ma nad tym kontroli. Dlatego w gabinecie traktuję to jako sytuację pilną i tak samo radzę potraktować ją w domu. Poniżej tłumaczę, co za tym stoi i co możesz zrobić do czasu wizyty.

Dlaczego mrużenie oznacza ból

Rogówka to jedna z najgęściej unerwionych czuciowo struktur w całym organizmie. Nawet powierzchowne naruszenie jej nabłonka odsłania zakończenia nerwowe i boli intensywnie. Odpowiedzią jest odruch: zaciśnięcie powiek, wysunięcie trzeciej powieki i obfite łzawienie. Wszystko po to, żeby zasłonić i przemyć uszkodzone miejsce.

Kot nie decyduje o tym świadomie. To odruch, taki sam jak u człowieka, któremu piasek wpadł do oka. Dlatego mrużenie jest tak wartościowym objawem: nie da się go udawać ani, co ważniejsze, ukryć. Kot z bolącym stawem będzie chodził normalnie przy obcych. Kot z bolącym okiem będzie je mrużył.

Rozróżnij przy tym dwie rzeczy, które łatwo pomylić. Powolne, miękkie przymykanie obu oczu u rozluźnionego kota to sygnał spokoju i zaufania, opisałem go w tekście o tym, co oznacza wolne mruganie kota. Mrużenie z bólu dotyczy jednego oka, utrzymuje się, a towarzyszą mu łzy i niechęć do światła.

Owrzodzenie i zadrapanie rogówki

To najczęstsza przyczyna, jaką widuję u kotów mrużących jedno oko. Mechanizm bywa banalny: pazur drugiego kota podczas starcia, gałązka, drobina żwirku, ostra krawędź zabawki. Nabłonek rogówki zostaje naruszony i powstaje ubytek, czyli owrzodzenie.

Charakterystyczny jest nagły początek i to, że dotyczy jednego oka. Kot rano był w porządku, po popołudniowej awanturze z sąsiadem mruży, łzawi i trze łapą. Do tego dochodzi światłowstręt: kot chowa się w ciemniejsze miejsca, choć wcześniej wylegiwał się w słońcu.

Owrzodzenie powierzchowne przy prawidłowym leczeniu goi się zwykle w kilka dni. Głębokie to zupełnie inna historia. Ubytek potrafi drążyć w stronę wnętrza oka, a w skrajnym przypadku doprowadzić do przebicia rogówki i utraty wzroku. Właśnie ta możliwość sprawia, że czas ma tu znaczenie i że nie ma sensu obserwować takiego oka przez weekend.

Trzecia powieka bywa przy tym wyraźnie wysunięta, bo gałka cofa się z bólu. To normalna część obrazu, a nie osobna choroba, co rozwinąłem w tekście o trzeciej powiece u kota.

Ciało obce pod powieką

Drobina, której z zewnątrz nie widać, potrafi wywołać dokładnie ten sam obraz. Najczęściej chowa się pod górną powieką albo pod trzecią powieką, czyli w miejscu, do którego nie zajrzysz bez znieczulenia miejscowego i odpowiedniego narzędzia. Kot mruga, ciało obce przesuwa się po rogówce i przy każdym mrugnięciu robi kolejne zadrapanie.

Podejrzewam ten scenariusz zwłaszcza u kotów wychodzących i u tych, które właśnie były w ogrodzie, w sianie albo w kartonie z trocinami. Objawy narastają w minutach, nie w dniach. Bywa też, że łzawienie jest wręcz spektakularne i opiekun opisuje je jako strumień.

Nie próbuj wyjmować tego samodzielnie i nie odwracaj kotu powieki na siłę. Jeśli ciało obce tkwi w rogówce, a nie leży luźno, wyciąganie go w domu grozi przebiciem. To kilkuminutowa procedura w gabinecie i kilka tygodni kłopotu, jeśli zostanie zrobiona źle.

Jaskra

Jaskra to wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. U kotów prawie zawsze jest wtórna, czyli rozwija się jako powikłanie innej choroby oka, najczęściej przewlekłego zapalenia błony naczyniowej. To odróżnia koty od psów, u których częstsza jest postać pierwotna, uwarunkowana rasowo.

Objawy bywają subtelniejsze niż u psa i dlatego łatwo je przeoczyć. Oko może być przymrużone i łzawiące, białkówka zaczerwieniona, rogówka lekko zmętniała lub niebieskawa, a źrenica szersza niż w drugim oku i leniwie reagująca na światło. Z czasem gałka bywa wyraźnie powiększona.

Ostry napad jaskry to stan nagły, bo utrzymujące się wysokie ciśnienie niszczy nerw wzrokowy i prowadzi do nieodwracalnej ślepoty. Ciśnienia wewnątrzgałkowego nie da się ocenić wzrokiem, także moim. Mierzy się je tonometrem i jest to jedno z pierwszych badań, jakie wykonuję przy mrużącym oku.

Nierówne źrenice u kota traktuję zawsze jako sygnał do sprawdzenia, bo kocia źrenica normalnie reaguje symetrycznie i bardzo szybko. Jak jest zbudowana i po co, wyjaśniam w tekście o tym, dlaczego kot ma pionowe źrenice.

Zapalenie błony naczyniowej

Uveitis, czyli zapalenie błony naczyniowej, to zapalenie wewnętrznych, silnie ukrwionych struktur oka. Boli mocno i u kotów jest częstsze, niż się opiekunom wydaje. Oko jest przymrużone, źrenica bywa węższa niż w drugim, białkówka zaczerwieniona, a tęczówka może zmienić kolor lub wygląd. Czasem w przedniej komorze widać zmętnienie albo osad.

Rzecz, którą podkreślam najmocniej: u kota zapalenie błony naczyniowej bardzo często nie jest problemem samego oka. Bywa objawem choroby ogólnej, w tym zakaźnej. Dlatego przy tym rozpoznaniu proponuję badania krwi i testy w kierunku chorób zakaźnych, i nie jest to naciąganie na diagnostykę, tylko sedno sprawy.

Nieleczone uveitis prowadzi do zrostów, zaćmy i właśnie do jaskry wtórnej. To jedna z tych sytuacji, w których szybkie rozpoczęcie leczenia realnie decyduje o tym, czy oko zachowa wzrok.

Herpeswirus i zmiany zapalne powierzchni oka

Herpeswirus kotów typu 1 jest najczęstszą zakaźną przyczyną chorób oczu u tego gatunku. Zakażenie następuje zwykle w miocie lub w skupisku kotów, a wirus pozostaje w organizmie w formie utajonej i uaktywnia się przy stresie albo spadku odporności. Potrafi zaatakować nie tylko spojówkę, ale i rogówkę, wywołując zapalenie oraz bolesne ubytki.

Obraz obejmuje mrużenie, łzawienie, kichanie i wyciek z nosa, choć nawrót u dorosłego kota bywa ograniczony do jednego oka, bez objawów oddechowych. Towarzyszące temu zapalenie spojówek ma własną diagnostykę i leczenie, opisałem je osobno w tekście o zapaleniu spojówek u kota.

Stres jest tu realnym czynnikiem, a nie wymówką. U kotów z nawracającym herpeswirusem obniżenie napięcia w domu bywa częścią leczenia, a nie dodatkiem do niego. Konkretne sposoby zebrałem w poradniku o tym, jak uspokoić zestresowanego kota.

Dlaczego nie wolno sięgnąć po krople z apteczki

To najważniejszy fragment tego tekstu. Krople sterydowe podane do oka z owrzodzeniem rogówki hamują gojenie ubytku i mogą doprowadzić do jego pogłębienia oraz poważnych powikłań. Sterydy w okulistyce mają swoje miejsce, ale dopiero wtedy, gdy ktoś fluoresceiną potwierdził, że rogówka jest nieuszkodzona.

Problem w tym, że po nazwie preparatu tego nie poznasz, a wiele produktów na zaczerwienione oko to mieszanki antybiotyku ze sterydem. Opiekun, który podaje kotu resztkę kropli po poprzednim leczeniu, działa w dobrej wierze i regularnie pogarsza sprawę. Widuję to co miesiąc.

Dodatkowo krople zmieniają obraz oka, który mam ocenić. Zmyta wydzielina, sztucznie zwężona lub rozszerzona źrenica, wybielone zaczerwienienie: to wszystko utrudnia rozpoznanie i czasem wymusza powtórzenie badania po odstawieniu preparatu. Jeśli już coś podałeś, powiedz mi o tym wprost i weź opakowanie ze sobą.

Nie podawaj też kotu ludzkich leków przeciwbólowych. Paracetamol jest dla kotów toksyczny i zagraża życiu nawet w małych dawkach, a ibuprofen również nie jest dla nich bezpieczny. Lek przeciwbólowy dla kota dobiera weterynarz.

Jak wygląda badanie w gabinecie

Zaczynam od obejrzenia oka w powiększeniu i oceny odruchów, w tym reakcji źrenic na światło. Potem podstawa: test fluoresceinowy. Zakraplam pomarańczowy barwnik, który przylega do każdego miejsca pozbawionego nabłonka i świeci tam na zielono w niebieskim świetle. Owrzodzenie, którego wcześniej nie było widać, robi się wtedy oczywiste.

Mierzę też ciśnienie wewnątrzgałkowe tonometrem, bo bez tego nie da się ani rozpoznać, ani wykluczyć jaskry. W razie potrzeby, po znieczuleniu miejscowym, odchylam trzecią powiekę i sprawdzam, czy nic pod nią nie utknęło. Przy podejrzeniu zapalenia błony naczyniowej dokładam badania krwi.

Cały ten zestaw trwa kilkanaście minut i zwykle wystarcza, żeby postawić rozpoznanie tego samego dnia. To zarazem odpowiedź na pytanie, dlaczego oka nie da się ocenić przez telefon. Ani fluoresceiny, ani tonometru nie zastąpi zdjęcie, choćby najlepsze.

Kiedy do weterynarza

Zasada jest prosta: mrużenie jednego oka u kota to wskazanie do wizyty tego samego dnia, nawet jeśli kot poza tym je i chodzi. Nie ma tu bezpiecznego okna obserwacji, bo to, co w poniedziałek jest powierzchownym otarciem, w środę bywa głębokim owrzodzeniem. Poniższa tabela pokazuje, jak stopniuję pilność.

Do czasu wizyty zrób trzy rzeczy. Nie pozwól kotu trzeć oka, a jeśli masz kołnierz ochronny, załóż go, bo pazurem można w kilka sekund zamienić otarcie w perforację. Przygaś światło i zamknij kota w spokojnym pomieszczeniu, żeby nie chodził po krzakach ani po żwirku. Zabierz ze sobą opakowania wszystkiego, co kot dostawał w ostatnim czasie.

Napiszę to wprost: ten artykuł nie zastępuje badania i nie służy do stawiania rozpoznania w domu. Ma Ci pomóc ocenić, jak bardzo się spieszyć, i przekonać, żebyś nie sięgał po krople na własną rękę. Jeśli kot mruży oko, zadzwoń do lecznicy dziś, a nie jutro. Rogówka nagradza szybkie działanie i bardzo źle znosi zwłokę.