Jak czyścić oczy kotu?

Odrobina wydzieliny w kącikach oczu to u kota rzecz zwykle całkiem normalna. W nocy oko oczyszcza się samo, a rano w wewnętrznym kąciku zbiera się niewielka, zaschnięta grudka. U większości kotów wystarczy ją delikatnie przemyć i temat jest zamknięty. Cała sztuka polega na tym, żeby robić to łagodnie, odpowiednim materiałem i bez drażnienia samej gałki ocznej.

Jednocześnie oko jest narządem, który łatwo skrzywdzić, a niektóre jego objawy sygnalizują chorobę wymagającą leczenia. Dlatego w tym poradniku pokazuję nie tylko technikę przemywania krok po kroku, ale też granicę, po przekroczeniu której czyszczenie w domu trzeba odłożyć i pojechać do weterynarza. Osobno omawiam koty płaskonose, bo ich budowa wymaga częstszej pielęgnacji.

Zanim przejdziemy do techniki, zapamiętaj jedną myśl przewodnią. Przemywanie oczu to zabieg higieniczny, a nie leczniczy. Usuwasz nim to, co zebrało się na zewnątrz oka, i nie zastąpisz nim wizyty, gdy oko jest chore. Rozdzielenie tych dwóch rzeczy uchroni Cię przed najczęstszym błędem, czyli próbą przeczekania w domu problemu, który wymaga leku. Wtedy zwykłe przemywanie tylko opóźnia właściwą pomoc.

Czy kotu trzeba czyścić oczy?

Zdrowe kocie oko jest jasne, błyszczące i szeroko otwarte, a jego okolica sucha. Niewielka ilość przezroczystej lub lekko brązowawej wydzieliny w wewnętrznym kąciku, która zasycha w małą grudkę, mieści się w normie. To po prostu efekt naturalnego oczyszczania oka. Taką wydzielinę przemywasz dla higieny i wygody kota, zwłaszcza gdy zaschnięta zbiera się w kępki na futrze wokół oka.

Nie każdy kot potrzebuje tego zabiegu równie często. Koty krótkonose, o pysku typowej długości, zwykle radzą sobie same i wystarczy okazjonalne przetarcie. Inaczej jest u ras płaskonosych oraz u kotów starszych czy chorujących przewlekle, u których wydzieliny bywa więcej. Zasada pozostaje ta sama co przy uszach: czyścisz to, co widzisz, a nie profilaktycznie według sztywnego grafiku.

Kolor zaschniętej wydzieliny bywa mylący i niepotrzebnie niepokoi opiekunów. Świeża wydzielina jest zwykle przejrzysta, ale w kontakcie z powietrzem brązowieje i tworzy rdzawe grudki. Sam ten brązowy odcień to jeszcze nie powód do obaw, o ile wydzieliny jest niewiele, a oko poza tym wygląda zdrowo. Dopiero jej gęstnienie, zmiana barwy na żółtą lub zielonkawą oraz inne objawy, które opisuję niżej, przesuwają sprawę z higieny w stronę leczenia. Dlatego przy każdym przemywaniu warto ocenić nie tylko samą grudkę, ale też stan oka i zachowanie kota.

Jak wygląda zdrowe oko, a co powinno zaniepokoić

Zanim zaczniesz przemywać, naucz się odróżniać zwykłą wydzielinę od objawu choroby. To pozwoli Ci zareagować na czas.

Zdrowe oko rozpoznasz po tych cechach:

• gałka jest jasna i błyszcząca, oko szeroko otwarte,
• okolica oka sucha, bez zaczerwienienia i obrzęku,
• najwyżej odrobina przezroczystej lub brązowawej wydzieliny w wewnętrznym kąciku,
• kot nie mruży oka, nie trze go łapą i nie unika światła.

Powinny natomiast zaniepokoić Cię: gęsta, żółta lub zielonkawa wydzielina ropna, zaczerwienienie spojówek, obrzęk powiek oraz mrużenie lub całkowite zamykanie jednego oka. Sygnałem ostrzegawczym jest też trzecia powieka wysunięta na część gałki, nadmierne łzawienie i pocieranie oka łapą. Taki obraz to najczęściej zapalenie spojówek lub inny problem, którego nie rozwiąże domowe przemywanie i który wymaga leku od weterynarza.

Co przygotować do przemywania

Przygotuj wszystko wcześniej, żeby zabieg był krótki i spokojny. Potrzebujesz niewiele:

• Waciki, płatki kosmetyczne lub gaziki. Miękkie i osobne dla każdego oka. To ważna zasada, do której wracam niżej.
• Letnia przegotowana woda lub sól fizjologiczna. Sól fizjologiczna, czyli roztwór 0,9 procent, jest łagodna i dostępna w każdej aptece. Płyn ma być letni, mniej więcej w temperaturze ciała, nie zimny prosto z lodówki.
• Ręcznik. Do owinięcia kota, który się wyrywa.
• Przysmaki. Nagroda na koniec ułatwia kolejne zabiegi.

Świadomie nie ma tu płynów z alkoholem, chusteczek zapachowych ani ludzkich kropli do oczu. Nie stosuje się ich u kota bez zalecenia lekarza, bo drażnią oko lub wręcz mu szkodzą.

Jak przemywać kotu oczy krok po kroku

Wybierz spokojny moment, gdy kot jest odprężony. Działaj powoli, bo ruch dłoni tuż przy oku odruchowo go płoszy.

1. Posadź kota na kolanach lub obok siebie, tyłem opartego o Twój brzuch. Kota, który protestuje, delikatnie owiń w ręcznik z odsłoniętą głową.
2. Zwilż wacik letnią przegotowaną wodą lub solą fizjologiczną. Ma być wilgotny, ale nie ociekający, żeby płyn nie zalewał oka.
3. Przytrzymaj łagodnie głowę kota. Wacikiem przecieraj od wewnętrznego kącika oka na zewnątrz, jednym spokojnym ruchem, rozmiękczając i zbierając zaschniętą wydzielinę.
4. Nie pocieraj mocno i nie dotykaj wacikiem samej gałki ocznej. Pracujesz na powiekach i futrze wokół oka, nie na powierzchni oka.
5. Na drugie oko weź nowy, czysty wacik. Nigdy nie przenoś tego samego materiału z oka na oko.
6. Jeśli wydzielina mocno zaschła, przyłóż wilgotny wacik na chwilę, żeby ją rozmiękczyć, a dopiero potem delikatnie zetrzyj. Nie odrywaj przyschniętych grudek na sucho.
7. Nagrodź kota przysmakiem i spokojem.

Częstotliwość dobierasz do potrzeb. U kota o typowej budowie pyska wystarczy przemyć oczy wtedy, gdy zbierze się wydzielina. U ras płaskonosych bywa to nawet codziennie, o czym za chwilę.

Dlaczego osobny wacik dla każdego oka

Ta zasada wygląda na drobiazg, a jest naprawdę ważna. Jeśli jedno oko ma początek infekcji, wspólny wacik przeniesie zarazki na drugie, zdrowe oko. Osobny materiał dla każdej strony przerywa tę drogę zakażenia. Dlatego zawsze bierz nowy wacik na drugie oko, a przy każdym przemyciu używaj świeżego, nie tego samego z poprzedniego dnia.

Z tego samego powodu kierunek przecierania prowadzi od wewnętrznego kącika na zewnątrz. Zbierasz wtedy wydzielinę z dala od oka, a nie wpychasz jej z powrotem do kącika. To prosty nawyk, który realnie zmniejsza ryzyko problemów.

Jeśli chcesz mieć pewność, że materiał jest w pełni czysty, użyj gazików jałowych, pakowanych pojedynczo. Dają one większą kontrolę nad higieną niż zwykłe płatki z otwartego opakowania, zwłaszcza gdy jedno oko już budzi wątpliwości. Nawet jednak przy zwykłych wacikach kluczowa pozostaje zasada osobnego kawałka dla każdej strony i świeżego materiału przy każdym przemyciu.

Koty płaskonose wymagają więcej uwagi

Rasy o skróconym pysku, takie jak pers, egzotyczny krótkowłosy czy brytyjski o mocno spłaszczonej mordce, mają inną budowę twarzy niż koty krótkonose. Ich kanaliki łzowe są krótsze i często częściowo zablokowane, przez co łzy nie odpływają prawidłowo i spływają po pysku. Efekt to stałe łzawienie, wilgotne fałdy skóry pod oczami i brązowe zacieki na futrze.

U takich kotów przemywanie oczu i osuszanie fałdów wokół nich bywa potrzebne nawet codziennie. Wilgotna skóra w zagłębieniach łatwo się bowiem podrażnia i zapala. Delikatne przecieranie letnią wodą lub solą fizjologiczną, a potem osuszenie fałdów miękkim gazikiem, chroni tę okolicę przed odparzeniem. Jeśli mimo pielęgnacji skóra pod okiem jest czerwona i wilgotna, wyraźnie podrażniona, warto skonsultować to z weterynarzem.

Codzienna pielęgnacja u kota płaskonosego to nie fanaberia, tylko element opieki wpisany w jego budowę. Najlepiej wpleść ją w rutynę, na przykład łącząc z poranną porcją jedzenia, żeby kot skojarzył ją z czymś przyjemnym. Warto też zawczasu oswoić takiego kota z dotykaniem pyska, bo pielęgnacja będzie mu towarzyszyć przez całe życie. Gdy zacieki są bardzo nasilone, weterynarz sprawdzi, czy przyczyną nie jest zablokowany kanalik łzowy albo nieprawidłowo ustawione powieki, bo w części przypadków da się temu zaradzić.

Czego nie robić

• Nie stosuj ludzkich kropli do oczu ani preparatów z alkoholem bez zalecenia lekarza. Drażnią kocie oko i mogą zamaskować objawy choroby.
• Nie kropl kotu niczego do oka na własną rękę, gdy pojawia się ropna wydzielina lub mrużenie. Najpierw diagnoza, potem leczenie.
• Nie dotykaj wacikiem powierzchni gałki ocznej i nie pocieraj oka mocno. Pracuj tylko na powiekach i futrze.
• Nie odrywaj zaschniętych grudek na sucho. Najpierw rozmiękcz je wilgotnym wacikiem.
• Nie używaj wspólnego wacika dla obu oczu. To najprostsza droga przeniesienia infekcji.

Kiedy do weterynarza

Domowe przemywanie kończy się tam, gdzie zaczyna choroba. Umów wizytę, gdy zauważysz:

• gęstą, żółtą lub zielonkawą wydzielinę ropną,
• zaczerwienienie spojówek, obrzęk powiek albo mrużenie i zamykanie oka,
• nadmierne łzawienie, pocieranie oka łapą lub wysuniętą trzecią powiekę,
• zmętnienie gałki, widoczne uszkodzenie oka albo apatię kota.

Te objawy oznaczają, że w oku toczy się stan zapalny lub inny problem, którego wacik nie naprawi, a zwlekanie grozi pogorszeniem wzroku. Weterynarz zbada oko i dobierze właściwe krople lub maść. Jeśli lekarz zaleci taki lek, sposób jego bezpiecznego podania opisujemy w poradniku jak podać kotu krople do oczu i uszu. O tym, których objawów nie wolno lekceważyć, piszemy też w przewodniku objawy wymagające pilnej wizyty.

Podsumowanie

• Zaschniętą wydzielinę przemywaj delikatnie wilgotnym wacikiem, przecierając od wewnętrznego kącika na zewnątrz.
• Dla każdego oka bierz osobny, czysty wacik, żeby nie przenieść infekcji na drugą stronę.
• Zwilżaj go letnią przegotowaną wodą lub solą fizjologiczną, nigdy płynem z alkoholem ani ludzkimi kroplami.
• Rasy płaskonose, jak pers, wymagają częstszej, czasem codziennej pielęgnacji oczu i osuszania fałdów.
• Ropna wydzielina, mrużenie oka i zaczerwienienie to sygnał do weterynarza, a nie do kroplenia na własną rękę.

Pielęgnacja oczu to jeden z elementów codziennej opieki nad kotem. Więcej praktycznych poradników znajdziesz w dziale Opieka.