Kocimiętka, matatabi i waleriana: co działa na kota

Kocimiętka bywa traktowana jak sprawdzian: jeśli kot nie reaguje, właściciel uznaje, że po prostu ma nudnego kota. To nieporozumienie. Brak reakcji na kocimiętkę jest cechą dziedziczną i nie mówi nic o temperamencie, a przy tym istnieją co najmniej trzy inne rośliny, na które taki kot najczęściej odpowiada.

Skąd bierze się reakcja

Za działanie kocimiętki odpowiada nepetalakton, lotny związek wychwytywany przez narząd przylemieszowy w jamie nosowej. Reakcja jest odruchowa i krótka: kot obwąchuje, ociera pyskiem i policzkami, tarza się, czasem ślini, po czym w ciągu kilkunastu minut wraca do normy.

Odsetek kotów reagujących na kocimiętkę szacuje się mniej więcej na dwie trzecie populacji dorosłej. Zdolność ta jest dziedziczona, dlatego w jednym miocie część rodzeństwa reaguje, a część nie. Kocięta zwykle nie reagują do trzeciego, czwartego miesiąca życia.

Jak oceniam rośliny pobudzające

Patrzę na odsetek kotów reagujących, na czas trwania efektu, na postać, w jakiej da się je podać, i na bezpieczeństwo przy połknięciu. Wszystkie cztery omawiane tu rośliny są uznawane za bezpieczne dla kotów, a nadmiar kończy się co najwyżej przejściowymi wymiotami.

1. Kocimiętka właściwa

Najpopularniejsza i najłatwiej dostępna, w postaci suszu, sprayu, zabawek z wypełnieniem albo rośliny doniczkowej. Działa na około dwie trzecie kotów.

Susz traci moc, bo nepetalakton jest lotny. Trzymaj go w szczelnym pojemniku, najlepiej w lodówce, i wymieniaj po kilku miesiącach. Zabawka, na którą kot przestał reagować, często wymaga tylko odświeżenia szczyptą nowego suszu.

2. Matatabi, czyli srebrna winorośl

Sprzedawana jako sproszkowany owoc albo patyczki do gryzienia. Działa na wyraźnie wyższy odsetek kotów niż kocimiętka i, co najważniejsze, często także na te, które na kocimiętkę nie reagują. To pierwszy wybór, jeśli twój kot okazał się obojętny.

Patyczki mają dodatkową zaletę: kot je gryzie i żuje, co daje zajęcie na dłużej niż samo obwąchanie suszu. Sprawdzaj je regularnie i wyrzucaj, gdy zaczną się rozwarstwiać na drzazgi.

3. Korzeń kozłka lekarskiego (waleriana)

Zapach nieprzyjemny dla człowieka, dla wielu kotów bardzo atrakcyjny. Bywa skuteczny u zwierząt niereagujących na kocimiętkę. Reakcja jest zwykle bardziej pobudzeniowa: kot staje się aktywny, biega, intensywnie się ociera.

Z tego powodu waleriany nie polecam wieczorem ani przed sytuacją wymagającą spokoju.

4. Wiciokrzew tatarski

W obrocie występuje jako kawałki drewna do lizania i gryzienia. Działa na część kotów, także niereagujących na kocimiętkę. Drewno wystarczy zwilżyć wodą, żeby odświeżyć zapach, więc jeden kawałek służy długo.

Tabela porównawcza

Jak długo działa i jak często podawać

Typowa reakcja trwa od 5 do 15 minut. Potem następuje okres niewrażliwości, w którym kolejna dawka nie wywoła efektu, zwykle liczony w godzinach. Dlatego podawanie kocimiętki kilka razy dziennie nie ma sensu.

Rozsądny rytm to dwa, trzy razy w tygodniu. Przy codziennym używaniu część kotów przestaje reagować równie wyraźnie, a roślina traci wartość jako narzędzie.

Do czego to wykorzystać poza zabawą

Największa wartość tych roślin leży w przekierowywaniu zachowań, a nie w samym widowisku.

• Nowy drapak. Posypanie podstawy suszem skraca czas akceptacji nowego przedmiotu. Szerzej opisuję to przy drapakach i we wpisie o tym, jak nauczyć kota korzystania z drapaka.
• Nowe drzewko albo legowisko. Ta sama zasada, opisana przy drzewkach dla kota.
• Transporter. Odrobina suszu w środku zmienia skojarzenia, co przydaje się przy procedurze z wpisu o tym, jak przyzwyczaić kota do transportera.
• Ruch u kota z nadwagą. Zabawka z kocimiętką bywa jedynym bodźcem, który podnosi z legowiska kota unikającego wysiłku.
• Odciągnięcie od mebli. Atrakcyjny drapak obok kanapy działa lepiej niż odstraszanie, o czym piszę przy odstraszaczach.

Bezpieczeństwo

Kocimiętka i pozostałe wymienione rośliny są uznawane za bezpieczne dla kotów. Nie uzależniają i nie mają działania odurzającego w sensie farmakologicznym. Zjedzenie większej ilości suszu może wywołać przejściowe wymioty albo luźny stolec, ale nie stanowi zagrożenia.

Uważać trzeba na coś innego: na kotach, które w reakcji stają się nadpobudliwe i zaczepne wobec innych zwierząt w domu. Jeśli po kocimiętce dochodzi do spięć między kotami, podawaj ją osobno albo zrezygnuj.

Uwaga przy roślinie doniczkowej: kocimiętka jest bezpieczna, ale wiele innych roślin domowych nie, dlatego zanim ustawisz nową doniczkę, sprawdź listę w tekście o bezpiecznych roślinach dla kota. Nie myl też kocimiętki z trawą dla kota, którą kot skubie z zupełnie innych powodów, opisanych we wpisie o tym, dlaczego kot je trawę.

Gdy kot nie reaguje na nic

Zdarza się i to normalne. Wtedy zamiast szukać kolejnej rośliny, postaw na to, co działa na każdego kota: zabawę wędką prowadzoną przez człowieka, karmienie wymagające pracy i wysokość w mieszkaniu. Te trzy elementy dają więcej niż jakakolwiek roślina, o czym piszę we wpisie o tym, jak wzbogacić środowisko kota.

Najczęstsze błędy

• Wniosek, że kot jest apatyczny, bo nie reaguje na kocimiętkę.
• Codzienne podawanie, przez które reakcja słabnie.
• Susz przechowywany latami w otwartym opakowaniu.
• Waleriana wieczorem, przed snem domowników.
• Podawanie w domu, w którym koty i tak rywalizują o zasoby.
• Patyczki matatabi rozwarstwione na ostre drzazgi.

Formy podania i co z nich wybrać

Ta sama roślina w różnej postaci działa inaczej i inaczej się dawkuje.

• Susz sypki , najbardziej uniwersalny, do posypania drapaka lub maty. Traci moc po otwarciu, więc trzymaj go w szczelnym pojemniku, najlepiej w zamrażarce.
• Spray , wygodny do nasączania legowisk i transportera, ale zwykle słabszy niż susz.
• Zabawka z wypełnieniem , działa krótko, dopóki wypełnienie zachowuje zapach. Warto wybierać modele z wymiennym wkładem.
• Patyczki matatabi , kot je gryzie, co przy okazji ściera osad z zębów. Dobre dla zwierząt, które nie reagują na kocimiętkę.
• Roślina doniczkowa , tania i długowieczna, ale kot potrafi ją zniszczyć w kilka dni, więc trzymaj ją poza zasięgiem i podawaj listki.

Zastosowania praktyczne poza zabawą

Największa wartość tych roślin polega na przekierowaniu zachowania, a nie na samej reakcji.

• Nowy drapak, którego kot ignoruje. Posypanie suszem skraca fazę nieufności. Dobór drapaka opisuję przy drapaku dla kota.
• Transporter przed wizytą. Nasączenie legowiska w transporterze na kilka dni przed wyjazdem zmienia skojarzenie, co opisuję we wpisie o tym, jak przygotować kota do wizyty.
• Nowe legowisko ustawione w innym miejscu niż dotychczasowe.
• Zachęta do ruchu u kota z nadwagą, jako element planu redukcji masy.
• Odciągnięcie od mebla, w połączeniu ze zmianą faktury na powierzchni niepożądanej.

Kiedy lepiej odpuścić

Rośliny pobudzające nie są odpowiednie w każdej sytuacji. U kotów, które po podaniu stają się pobudzone do granicy agresji, lepiej zrezygnować albo ograniczyć się do form o łagodniejszym działaniu. Nie podaje się ich także tuż przed wizytą u weterynarza ani w domu, w którym kilka kotów rywalizuje o zasoby, bo pobudzenie potrafi zaostrzyć konflikt. Objawy napięcia między zwierzętami opisuję we wpisie o tym, dlaczego kot nagle staje się agresywny.

Kocięta i koty starsze

Reakcja na kocimiętkę pojawia się dopiero około trzeciego do szóstego miesiąca życia, więc brak odzewu u kilkutygodniowego kocięcia niczego nie oznacza. U kotów bardzo starych reakcja bywa słabsza, a czasem zanika, choć matatabi i waleriana działają wtedy niekiedy lepiej niż kocimiętka.

U zwierząt z chorobami serca albo w silnym stresie warto zachować umiar, bo pobudzenie jest realne, a nie tylko pozorne.

Bezpieczeństwo przy połykaniu

Zjedzenie niewielkiej ilości suszu jest nieszkodliwe, a część kotów robi to regularnie. Większa porcja zdarza się przy rozdartej zabawce i wtedy typową reakcją jest przejściowa biegunka albo wymioty. Postępowanie opisuję we wpisach kot ma biegunkę i kot wymiotuje. Osobne ryzyko dotyczy nie samej rośliny, tylko wypełnienia i elementów zabawki, dlatego uszkodzone egzemplarze wyrzucam bez wahania.

Praktyczny wniosek

Zacznij od kocimiętki w szczelnym opakowaniu i podawaj ją dwa, trzy razy w tygodniu, głównie po to, żeby uatrakcyjnić drapak, drzewko albo transporter. Jeśli kot nie reaguje, spróbuj matatabi, a potem waleriany albo wiciokrzewu. Jeśli nic nie działa, nic straconego: wędka w ręku człowieka i tak jest silniejszym bodźcem. Więcej o zachowaniu znajdziesz w dziale zachowanie kota.