Kot a fajerwerki i burza: jak pomóc w hałasie

Sylwester i letnie burze to dwie sytuacje w roku, w których spokojny kot potrafi zniknąć pod łóżkiem na kilkanaście godzin, a kot wychodzący uciec tak daleko, że nie wraca przez tydzień. Powód jest fizjologiczny, a nie charakterologiczny.

Dlaczego huk jest dla kota gorszy niż dla nas

Kot słyszy zakres częstotliwości znacznie szerszy niż człowiek, sięgający daleko w ultradźwięki. To przystosowanie do polowania na gryzonie, które porozumiewają się piskami poza naszym zasięgiem. Skutkiem ubocznym jest to, że głośne, nagłe dźwięki niosą dla kota więcej informacji i są odbierane intensywniej.

Do tego dochodzą trzy rzeczy: nieprzewidywalność wybuchów, brak możliwości ucieczki od źródła dźwięku oraz towarzyszące im błyski i drgania szyb. Kot nie może uciec od czegoś, co jest wszędzie, więc uruchamia jedyną dostępną strategię: zamiera w kryjówce.

Więcej o możliwościach kociego słuchu piszę we wpisie o tym, jak kot słyszy.

Co przygotować z wyprzedzeniem

• Kryjówka w pomieszczeniu bez okien albo z ciężkimi zasłonami. Łazienka, garderoba, przedpokój. Kartonowe pudło z jednym wejściem sprawdza się lepiej niż otwarte legowisko, o czym piszę przy domku i kryjówce dla kota.
• Kilka kryjówek w różnych miejscach, na różnych wysokościach. Kot sam wybierze, a przy dwóch kotach każdy potrzebuje własnej.
• Szum tła. Włączone radio, telewizor albo wentylator maskują część huku. Włącz je na kilka godzin wcześniej, żeby dźwięk nie był kolejną nowością.
• Zamknięte okna i zasłonięte rolety. Ograniczają hałas i błyski.
• Kuweta i woda oraz miska w tym samym pomieszczeniu, w którym kot się schował, żeby nie musiał przechodzić przez mieszkanie.
• Dyfuzor z feromonami, włączony na kilka dni wcześniej. Działa u części kotów, nie u wszystkich. Opisuję je we wpisie o feromonach dla kotów.

Kot wychodzący: zamknij go zawczasu

To najważniejsza rzecz z całego tekstu. Kot wypuszczony w sylwestrowy wieczór ucieka w panice i nie wraca po torze, którym poszedł. Zamknij go w domu najpóźniej po południu, zanim zaczną się pierwsze wystrzały, i nie wypuszczaj do rana.

Zablokuj też drzwiczki dla kota, jeśli je masz, korzystając z trybu pełnej blokady, opisanego przy klapce dla kota. Uprzedź domowników, żeby uważali przy otwieraniu drzwi wejściowych, bo spłoszony kot wystrzeli w szczelinę.

Sprawdź, czy mikroczip jest zarejestrowany i czy numer telefonu w bazie jest aktualny. To jedyna rzecz, która realnie pomaga po ucieczce, opisana we wpisach o mikroczipowaniu kota i o tym, jak szukać zaginionego kota.

Co robić w trakcie

Najkrócej: jak najmniej. Kot potrzebuje wtedy przewidywalności, a nie interwencji.

• Nie wyciągaj kota z kryjówki. To jego sposób radzenia sobie i odebranie go pogłębia lęk.
• Nie głaszcz na siłę i nie bierz na ręce. Jeśli kot sam przyjdzie, oczywiście go pogłaszcz.
• Zachowuj się normalnie. Nadmierne uspokajanie i emocjonalny ton głosu potwierdzają kotu, że dzieje się coś złego.
• Nie karz za chowanie się, sikanie ze strachu ani drapanie.
• Nie zabieraj kota na pokaz sztucznych ogni, żeby się przyzwyczaił. To nie działa i pogarsza sprawę.

Jeśli kot jest z tobą i szuka kontaktu, wystarczy spokojna obecność w tym samym pomieszczeniu. Sygnały napięcia, po których poznasz, że lepiej odpuścić, rozkładam we wpisie o mowie ciała kota.

Burza to nie to samo co fajerwerki

Przy burzy dochodzą bodźce, których nie da się wyciszyć: zmiana ciśnienia, ładunki elektrostatyczne i wibracje. Część kotów reaguje niepokojem jeszcze zanim usłyszymy pierwszy grzmot, co bywa mylone z przeczuwaniem pogody.

Postępowanie jest podobne, ale burza zwykle trwa krócej i przychodzi bez zapowiedzi, więc kluczowe jest, żeby kryjówka była dostępna zawsze, a nie budowana na godzinę przed. Latem dochodzi jeszcze jedno: nie zamykaj kota w pomieszczeniu bez wentylacji w upał, bo ryzyko przegrzania jest większe niż korzyść z wyciszenia. Zasady opisuję we wpisie o tym, jak zadbać o kota w upały.

Objawy, które są normalne, i te, które nie są

Typowa reakcja to schowanie się, rozszerzone źrenice, spłaszczone uszy, przyspieszony oddech i odmowa jedzenia przez kilka godzin. To mija w ciągu doby.

Uwagi wymagają sytuacje, w których kot po całej nocy nadal nie wychodzi, nie je przez ponad dobę, oddycha z otwartym pyskiem, ma biegunkę albo próbuje wybić szybę. Brak apetytu utrzymujący się dłużej opisuję we wpisie kot nie je, a oddychanie z otwartym pyskiem w tekście o tym, gdy kot ciężko oddycha. Chowanie się utrzymujące się po ustaniu hałasu bywa objawem czegoś innego, o czym piszę we wpisie o tym, dlaczego kot się chowa.

Kiedy porozmawiać z weterynarzem

Jeśli twój kot co roku przechodzi sylwestra bardzo źle, rozmowę odbądź w listopadzie, a nie 31 grudnia. Lekarz może rozważyć wsparcie farmakologiczne dobrane do konkretnego zwierzęcia, a takie preparaty wymagają zwykle wcześniejszego przetestowania dawki.

Nie podawaj kotu leków uspokajających dla ludzi ani preparatów przeznaczonych dla psów. Wiele substancji bezpiecznych u innych gatunków jest dla kota toksycznych, o czym piszę we wpisie o ludzkich lekach groźnych dla kota.

Odczulanie na dźwięki

U kotów z silnym lękiem można pracować nad reakcją przez cały rok, metodą stopniowego oswajania z nagraniem. Zasada jest taka: puszczasz nagranie wybuchów na głośności tak niskiej, że kot ledwo je rejestruje i nie przerywa jedzenia ani zabawy, a potem podnosisz poziom o próg co kilka sesji, cofając się natychmiast, gdy pojawi się napięcie.

To praca na miesiące, nie na tydzień, i wymaga cierpliwości. Ten sam mechanizm stosuje się przy innych bodźcach, na przykład przy odkurzaczu, opisanym we wpisie o tym, dlaczego kot boi się odkurzacza.

Dzień po

Sprawdź, czy kot je i pije oraz korzysta z kuwety. Obejrzyj łapy i nos, bo w panice zdarzają się otarcia o framugi i drzwi. Nie wypuszczaj kota wychodzącego przez kolejny dzień, bo w noworoczny poranek nadal wybuchają pojedyncze petardy, a resztki fajerwerków na trawnikach bywają zjadane.

Jeśli kot uciekł, zacznij szukać od najbliższego otoczenia, po cichu i o zmierzchu, według procedury z wpisu o tym, jak szukać zaginionego kota.

Sylwester godzina po godzinie

Sam plan jest prosty, ale kolejność ma znaczenie, bo większość błędów polega na robieniu wszystkiego w ostatniej chwili.

• Kilka dni wcześniej. Przygotuj kryjówkę, podłącz dyfuzor z feromonami, sprawdź zabezpieczenia okien i balkonu.
• Rano. Zamknij kota wychodzącego w domu. Wieczorem, gdy huk już trwa, wpuszczenie go do środka bywa niemożliwe.
• Popołudnie. Zrób dłuższą sesję zabawy, a po niej nakarm. Zmęczone i najedzone zwierzę łatwiej znosi wieczór.
• Przed zmierzchem. Zasłoń okna, włącz spokojny szum tła, na przykład telewizor lub wentylator, i przygotuj kuwetę oraz wodę w pomieszczeniu z kryjówką.
• W trakcie. Nie otwieraj drzwi wejściowych częściej, niż to konieczne, i uprzedź gości, żeby nie wypuszczali kota.
• Po północy. Zostaw kota w spokoju, dopóki sam nie wyjdzie.

Kot, który już raz uciekł w hałasie

Zwierzę, które podczas poprzedniego sylwestra wybiegło z domu, wymaga ostrzejszych środków, bo reakcja ucieczkowa się utrwala.

• Zamknięcie w jednym pomieszczeniu na cały wieczór, a nie tylko udostępnienie kryjówki.
• Sprawdzony mikroczip z aktualnymi danymi w bazie. To jedyna rzecz, która realnie zwiększa szansę odzyskania kota.
• Rozmowa z weterynarzem o wsparciu farmakologicznym przeprowadzona z wyprzedzeniem, a nie 31 grudnia.
• Gotowy plan działania na wypadek ucieczki, opisany we wpisie o tym, jak szukać zaginionego kota.

Warto też pamiętać, że kot spanikowany rzadko biegnie daleko. Zwykle zapada się w pierwszą napotkaną kryjówkę w promieniu kilkudziesięciu metrów i zostaje tam wiele godzin.

Co zrobić, gdy kot jednak wybiegł

Pierwsze godziny decydują najbardziej, a typowy błąd polega na szukaniu daleko od domu.

• Przeszukaj najbliższe otoczenie cicho i nisko: pod samochodami, w krzakach przy budynku, w piwnicach i pomieszczeniach gospodarczych.
• Wyjdź nocą, gdy hałas ucichnie. Spanikowany kot rusza się dopiero wtedy.
• Wystaw przed drzwi kuwetę z używanym żwirkiem. Własny zapach jest dla kota najsilniejszym punktem odniesienia.
• Nie wołaj natarczywie i nie chodź w grupie, bo to pogłębia zamarcie.
• Zgłoś zaginięcie do najbliższych lecznic i do lokalnych grup w internecie.

Pełny plan działania, w tym treść skutecznego ogłoszenia, opisuję we wpisie o tym, jak szukać zaginionego kota.

Praktyczny wniosek

Kluczowe są trzy rzeczy: zamknięcie kota w domu z wyprzedzeniem, dostępna kryjówka w cichym pomieszczeniu i powstrzymanie się od interwencji, gdy zwierzę się schowa. Feromony i szum tła pomagają części kotów. Przy silnym lęku ustal wsparcie z weterynarzem z kilkutygodniowym wyprzedzeniem. Więcej o kocich reakcjach znajdziesz w dziale zachowanie kota.