Czy kot czuje słodki smak? Brak receptora słodyczy

Postaw przed kotem miseczkę osłodzonej wody, a on najpewniej ją zignoruje. Nie z grymaszenia, tylko dlatego, że słodyczy po prostu nie odbiera. Koty należą do bardzo wąskiego grona ssaków, u których zmysł słodkiego smaku nie działa. Powodem jest uszkodzony gen odpowiedzialny za budowę receptora, który u ludzi i wielu zwierząt melduje mózgowi obecność cukru. U kota ten czujnik jest zepsuty, więc słodki napój smakuje mniej więcej jak zwykła woda. Za tą pozornie drobną różnicą stoi historia drapieżnika, dla którego cukier nigdy nie był potrzebnym paliwem. Poniżej tłumaczę, jak działa smak u kota, dlaczego akurat słodycz mu umyka i co z tego wynika dla jego codziennej diety.

Jak kot odbiera smaki

Smak powstaje, gdy substancje z pokarmu trafiają na kubki smakowe rozsiane po języku. Każdy kubek zawiera receptory, czyli molekularne czujniki dostrojone do konkretnych rodzajów smaku. U ssaków wyróżnia się pięć podstawowych smaków, czyli słodki, słony, kwaśny, gorzki i umami, kojarzony z bogactwem białka. Kot ma sprawne czujniki większości z nich, ale nie wszystkich.

Ciekawe jest to, że kot dysponuje znacznie mniejszą liczbą kubków smakowych niż człowiek. Dla niego smak liczy się mniej niż zapach, dlatego apetyt kota w dużej mierze zależy od woni jedzenia. Więcej o tym, jak potężną rolę gra u kota nos, piszemy w tekście o tym, jak działa węch kota. Za to gorzki smak kot wyczuwa bardzo dobrze, co chroni go przed połknięciem substancji potencjalnie trujących.

Ile smaku odbiera koci język

Smak gra u kota drugorzędną rolę i widać to już po liczbach. Kot ma zaledwie kilkaset kubków smakowych, podczas gdy człowiek liczy ich kilka tysięcy. Mniejsza liczba czujników oznacza uboższą paletę doznań smakowych. Dla drapieżnika, który rozpoznaje pokarm głównie węchem, nie jest to jednak żadna wada.

Zapach mówi kotu, czy mięso jest świeże, znacznie wcześniej niż smak. Dlatego kot z zatkanym nosem, na przykład przy katarze, często traci apetyt, mimo że jego kubki smakowe działają normalnie. O tym, jak infekcja odbiera węch, piszemy w tekście o kocim katarze. Smak dopełnia obraz pokarmu, ale to nos otwiera kotu apetyt albo go zamyka.

Zepsuty gen słodyczy

Receptor słodkiego smaku składa się u ssaków z dwóch współpracujących części. Kodują je geny Tas1r2 i Tas1r3, a dopiero razem tworzą działający czujnik. Zespół badaczy z ośrodka zajmującego się zmysłami chemicznymi wykazał, że u kota gen Tas1r2 jest niefunkcjonalny, bo w jego zapisie brakuje fragmentu potrzebnego do zbudowania sprawnego białka. Taki uszkodzony, milczący gen nazywa się pseudogenem.

Bez pełnego receptora język kota nie ma czym odebrać cukru. Sygnał, który u człowieka oznacza słodycz, u kota po prostu nie powstaje. Co ważne, ta sama usterka pojawia się nie tylko u kota domowego. Znaleziono ją także u innych przedstawicieli kotowatych, na przykład u tygrysa czy geparda, co wskazuje, że wygasła u wspólnego przodka tej rodziny.

Pseudogen to nie choroba ani wada rozwojowa. To po prostu dawny, sprawny gen, który z czasem nazbierał uszkodzeń i przestał kodować działające białko. Skoro receptor słodyczy nie był kotu potrzebny, takie usterki nie były wychwytywane przez dobór naturalny i utrwaliły się w populacji. Dlatego dziś każdy kot rodzi się bez sprawnego czujnika słodkiego smaku, niezależnie od rasy oraz diety, na jakiej go trzymamy.

Dlaczego kot stracił zmysł słodkiego smaku

Odpowiedź kryje się w diecie. Kot jest bezwzględnym mięsożercą, po angielsku określanym jako obligate carnivore. Jego organizm jest przystosowany do czerpania energii i składników odżywczych z mięsa, a nie z węglowodanów. W naturalnym menu drapieżnika cukry prawie nie występują, więc zdolność ich wykrywania nie dawała żadnej przewagi.

Ewolucja rzadko utrzymuje coś, co przestaje być potrzebne. Gdy słodki smak nie pomagał już w zdobywaniu pokarmu, gen odpowiedzialny za jego odbiór mógł się swobodnie psuć, bez szkody dla przetrwania. To przykład, jak sposób odżywiania kształtuje zmysły przez pokolenia. Tym, co realnie kieruje apetytem kota, są aminokwasy i tłuszcze obecne w mięsie, czyli smaki związane z białkiem.

Kot nie jest w tym całkiem odosobniony. U innych wyspecjalizowanych mięsożerców również znaleziono wygaszone geny smaku, w tym słodkiego. To powtarzalny wzorzec, w którym dieta uboga w cukry idzie w parze z utratą receptora słodyczy. Ewolucja pozbywa się czujnika wtedy, gdy ten przestaje dawać przewagę w zdobywaniu pokarmu.

Dlaczego kot mimo to sięga po słodycze

Skoro kot nie czuje cukru, dziwi widok zwierzęcia, które ochoczo liże lody czy podkrada kawałek ciasta. Wyjaśnienie jest proste. Kota przyciąga nie słodycz, lecz to, co jej towarzyszy. W lodach kuszą tłuszcz i nabiał, w cieście masło, a często decyduje sama kremowa lub chrupiąca tekstura.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, bo skoro cukier nie daje kotu żadnej przyjemności, nie ma powodu dosładzać mu jedzenia. Co więcej, wiele słodkich produktów jest dla kota wręcz groźnych. Najlepszym przykładem jest czekolada, o czym piszemy w tekście, czy kot może jeść czekoladę. Zasady rozsądnego karmienia zbieramy w przewodniku o żywieniu kota.

Co naprawdę kusi kota w misce

Skoro słodycz odpada, warto wiedzieć, na co kocie zmysły reagują naprawdę. Największą siłę mają zapach oraz temperatura jedzenia. Kot najchętniej je pokarm zbliżony ciepłem do świeżo upolowanej zdobyczy, czyli mniej więcej do temperatury ciała. Zimna karma prosto z lodówki pachnie słabiej i często zniechęca, dlatego lekkie podgrzanie posiłku potrafi obudzić apetyt.

Liczy się też smak umami, związany z aminokwasami z rozkładu białka. To on, a nie cukier, jest dla kota nagrodą i sygnałem wartościowego pokarmu. Duże znaczenie ma również tłuszcz oraz sama tekstura kęsa. Gdy kot grymasi, zwykle skuteczniejsza okazuje się zmiana zapachu i ciepła posiłku niż jego smaku. Praktyczne sposoby zbieramy w poradniku o tym, jak zachęcić kota do jedzenia.

Co z tego wynika dla diety kota

Wniosek jest praktyczny i uspokajający zarazem. Nie musisz kusić kota słodkim smakiem, bo on go nie doceni, a cukier nie wnosi do jego diety nic dobrego. Dla kota liczą się białko dobrej jakości oraz odpowiednia zawartość tłuszczu, a nie węglowodany. Nadmiar cukrów w karmie nie poprawia jej smaku dla kota, za to sprzyja nadwadze.

• Nie dosładzaj jedzenia. Kot i tak nie odczuje słodyczy, a dodatek cukru jest dla niego zbędny.
• Stawiaj na zapach i białko. To one napędzają apetyt kota, więc świeża, aromatyczna karma kusi go bardziej niż cokolwiek słodkiego.
• Uważaj na słodkie ludzkie przekąski. Wiele z nich, jak czekolada czy wypieki z ksylitolem, jest dla kota szkodliwych niezależnie od smaku.
• Nie myl zainteresowania z upodobaniem. Gdy kot liże deser, ciągnie go tłuszcz i tekstura, a nie cukier.

Najczęstsze nieporozumienia

• Przekonanie, że kot ma słabość do słodkiego. Kot cukru nie odbiera, więc żadnej słabości do niego nie ma.
• Traktowanie chęci na lody jako dowodu na zmysł słodkiego smaku. To reakcja na tłuszcz i nabiał, nie na cukier.
• Dosładzanie karmy albo wody, żeby zachęcić kota do jedzenia. Skuteczniejszy jest aromat i podgrzanie posiłku.
• Uznawanie słodyczy za nieszkodliwy przysmak. Część z nich, jak czekolada, jest dla kota toksyczna.

Podsumowanie

• Kot nie czuje słodkiego smaku, bo gen Tas1r2 kodujący część receptora słodyczy jest u niego niefunkcjonalny.
• Ta sama usterka występuje też u innych kotowatych, co wskazuje na jej dawne, wspólne pochodzenie.
• Brak zmysłu słodkiego to ślad ewolucji drapieżnika, dla którego liczyło się mięso, a nie cukier.
• Kot dobrze wyczuwa gorzki, kwaśny, słony i umami, a apetyt napędzają mu głównie białko oraz zapach.
• Gdy kot sięga po słodycze, przyciąga go tłuszcz, nabiał i tekstura, a nie sam cukier.
• Dosładzanie kotu jedzenia nie ma sensu, a wiele słodkich produktów bywa dla niego groźnych.

Chcesz wiedzieć, jak kot odbiera resztę świata? Sprawdź, czy kot widzi kolory, i przekonaj się, że jego zmysły są dostrojone do zupełnie innych zadań niż nasze.